Sunday, 9 December 2018

ದೈವೀ ವೀಣೆಯ ಅನುಕೃತಿ-ಮಾನುಷೀ ವೀಣೆ (Daivee veeneya anukrti-manushi veene)

ಲೇಖಕರು: ತಾರೋಡಿಸುರೇಶ 


ವೀಣೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ವೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ(ಶಿವ)ಶಾರದೆನಾರದರುತುಂಬುರರು ಇತ್ಯಾದಿ ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳೂ, ಋಷಿಗಳೂ ವೀಣಾಪಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವರ ವೀಣೆಗಳನ್ನು ರುದ್ರವೀಣೆಕಚ್ಛಪೀಮಹತೀಮತ್ತು ಕಲಾವತೀ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತೀಯರು ತಾವು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ  ವೀಣೆ ಮುಂತಾದ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೇ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ಹಸ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವೀಣೆಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅಂತರ್ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಂಡರು. ಇಂತಹ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಸಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಅನುರೂಪವಾಗಿ ಈ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನುದೈವೀತತ್ವಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿಯೂ, ಭೌತಿಕವಾಗಿಯೂ ತಕ್ಕ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಆರ್ಷಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾ ದೈವೀವೀಣಾ ತದನುಕೃತಿರಸೌ ಮಾನುಷೀ ವೀಣಾ” ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ.
ವೀಣೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ವಾದ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡದೆ ಅದನ್ನೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪ ಎಂಬುದಾಗಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸ್ತುತಿಸಿರುವುದುಂಟು. ಕಾರಣ ಅವು ಪರಬ್ರಹ್ಮನವರೆಗೂ ಯೋಗ್ಯ ಶ್ರಾವಕರನ್ನುಕರೆದೊಯ್ಯಬಲ್ಲುದು. ದೇವತೆಗಳ ಹಸ್ತಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನವಾಗಿರುವ ವಾದ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಾಲವನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ. ಅದು ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೆ ಕಾಲವನ್ನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ. ಅವುಗಳು ಚಿರಪುರಾತನವೂ, ನಿತ್ಯನೂತನವೂ ಆಗಿವೆ.

ವೀಣೆಗಳಿಗೆ ಬೇರೆಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳು ಏಕೆಅವುಗಳು ಆಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದುನಮ್ಮ ದೇಹದ ವಿಭಿನ್ನ ದೈವೀಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತಾಯಿಯಾದ ಸರಸ್ವತಿಯು ಪ್ರಕೃತಿಮಾತೆ. ಅವಳು ಪರಾಪ್ರಕೃತಿ. ಆಕೆಯದೇ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪವಾಗಿ ಅವಳ ಕರಕಮಲದಲ್ಲಿರುವ ವೀಣೆಯಿದೆ. ಸಾಂಖ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಕೃತಿಮಾತೆಯು 24 ತತ್ವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಅದರ ಅನುಕೃತಿಯಾಗಿರುವ ವೀಣೆಯಲ್ಲೂ 24 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿವೆ. ಆಕೆಯ ವೀಣಾವಾದನವನ್ನು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಆಸ್ವಾದಿಸಿದ ಶ್ರಾವಕನ ಇಂದ್ರಿಯ ಮನೋಬುದ್ಧಿಗಳು ಆಮೆಯಂತೆ(ಕಚ್ಚಪ) ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಉಪಸಂಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೊರವೀಣೆಯಿಂದಲೂ ಒಳನಾದದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವೀಣಾನಾದವನ್ನು ಕೇಳಿ ಇಂದ್ರಿಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ಹಾರುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಫಲವು ಯೋಗಭೋಗಗಳೆರಡೂ ಆಗಿದೆ.
 ಅದೇ ರುದ್ರವೀಣೆಯ ನಾದವು ಕೇವಲ ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಕರೆದೊಯ್ದು ಯೋಗಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯದಂತೆ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಫಲವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂಲವನ್ನು ಸೇರುವಯೋಗರೂಪವಾದದ್ದು.

ನಮ್ಮ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸುಷುಮ್ನೆಯು ಎಲ್ಲ ಯೋಗರಹಸ್ಯಗಳ ಮೂಲ ನೆಲೆ. ಆ ಸುಷುಮ್ನೆಯನ್ನೇ ಬ್ರಹ್ಮನಾಡಿ, ಜ್ಞಾನನಾಡಿಪೃಷ್ಠವಂಶ ಎಂದೆಲ್ಲ ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ‘ವೀಣಾದಂಡವೆಂಬ ಹೆಸರೂ ಉಂಟು. ಈ ವೀಣಾದಂಡದ ಒಳಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊರರಚನೆಗಳನ್ನು ವೀಣೆಯೆಂಬ ವಾದ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಟಿಯವರೆಗೂ ನಮ್ಮ ದೇಹದ - ವೀಣಾದಂಡದ ರಚನೆಯನ್ನೇ ಹೊರವೀಣೆಯು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಒಳಗಿನ ಏಳು ಯೌಗಿಕ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ವೀಣೆಯಲ್ಲಿನ ಏಳು ತಂತಿಗಳು ಪ್ರತಿನಿದಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಿಂದಲೇ ನಾದವು ಆವರ್ಭವಿಸುವುದು. ಕುಂಡಲಿನೀ ಶಕ್ತಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ಮನಸ್ಸಿನ ಸೂಚಕವಾಗಿ ವೀಣಾದಂಡದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಾಗಪಾಶವಿದೆ. ಹೊರವೀಣಾವಾದ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ತಂತಿಗಳು ಸೇರಿಸಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು  ಆ ಗಂಟನ್ನು ನಾಗಪಾಶ’ ಎಂದೇ ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಒಳವೀಣಾದಂಡದಲ್ಲಿಆಸೀನಳಾಗಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮದ ಆಶಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯಗಳ ದೈವೀನಾದಗಳನ್ನು ತಾಯಿ ಸರಸ್ವತಿಯು ಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅದೇ ಸಂವಿಧಾನವು ವೀಣಾವಾದ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.
ವಾದನ ಮಾಡಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಿತಿ ಇರಬೇಕಾದ ಇನ್ನೊಂದು ವಾದ್ಯವೆಂದರೆ ಗೋಟುವಾದ್ಯ’. ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಇದೂ ಒಂದು ವೀಣೆಯ ನಮೂನೆಯೇ. ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ತಂತಿಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ.ಇದನ್ನು ಧನುರ್ವೀಣಾ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವಿದ್ಯೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ದೇಶ ಪರಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವೇ ಆಗಿದೆ. ಸಂಗೀತದ ಅಂಗಗಳೇ ಆಗಿರುವ ಗೀತ,ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳೂ ಅತ್ತಲೇ ಕೈದೋರುತ್ತಿವೆ.  ನಮಃ ಪರಮಋಷಿಭ್ಯಃ

ಸೂಚನೆ: ಈ ಲೇಖನದ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ

Friday, 7 December 2018

Deergha Bandhu


Original Kannada article by Vidwan B.G. Anantha
English translation by Dr. Sandhya Kulkarni


The Guru who enables us to cross the sea of samsara is called by very many names. These are more than just names or synonyms; they are special terminologies which highlight a Guru’s nature or qualities. One of them is the word ‘Deergha Bandhu’- A bandhu (beloved kin) forever.

Bandha, Bandhu
The word Bandhu comes from Bandha which implies a bond or connection. The bond could be due to a connect between two individuals on account of shared kinship, Emotional or Physical bonds. The most common usage of the word bandhu implies a bond on account of birth and kinship.
A kinship by birth is for life and after. The relationship between Dasharatha and Rama as father and son will be cherished even a thousand years from now.
Some others are kinship that are acquired subsequent to birth, but still last forever. Like that of a husband and wife, bosom friends or that of a Guru-Shishya. Before a shishya submits himself to a Guru and is accepted by him, there existed no relationship between them. But once acquired it is forever. 

Guru, Shishya, Vidya
There are very many things in this world to learn. Neither those who coach us about these worldly things could be called gurus nor can the people who learn them be called Shishya. Guru and Shishya are technical words with specific usage in our literature. A master who guides in the spiritual path and guarantees that we realize the Supreme, alone is Guru. Only such an individual whose life goal is the supreme realization and who guided by the Guru, puts his effort into reaching the goal is a Shishya. Such profound Spiritual instruction and direction given by a Guru alone is Vidya. This is what is implied by Sri Krishna in the Bhagavad Gita when he says ‘’Adhyatma Vidya Vidyanam’- Of all Vidyas, I myself am the Adhyatma Vidya.

Guru Shishya Sambandha
A soul whose sole objective in life is to accomplish liberation, requests guru to guide him in this profound spiritual path. The Guru having confirmed shishya has met all requirements to get the direction accepts him as a disciple. That moment is an auspicious nectarine moment. From that point is set up a spiritual bond of master and disciple. It must be remembered that the Shishya is a seeker and the Guru is a Siddha - one who has reached the pinnacle of the spiritual journey. It cannot be that both are aspirants themselves. If that be the case, it would be similar to two swimming aspirants taking to the water depending on each other for guidance.

Deergha bandhu
When a true Guru acknowledges someone as a disciple the bond remains till the objective is fructified. This profound bond between Guru and disciple exists till the time the disciple attains the knowledge of the Parabrahman-regardless of whether it takes disciple one or a few hundred lifetimes. 

It is said that a fish swims through a thousand miles to heed to the call of its little one. A Guru is said to protect and guide his devotees likewise across time and space. Guru, who is thus a long-term relation, is, along these lines with gratitude, called by his disciples as Deergha Bandhu. This is truly remarkable considering no other relationship in this world is the length of that between a Master and a disciple. Our salutations over and over again to that embodiment of compassion - Deergha Bandhu !

The Kannada version of this article can be viewed at AYVM blogs

Monday, 3 December 2018

Are Ganga and Gowri squabbling co-wives??

Original Kannada article – Subrahmanya Somayaji

English translation- Shrinivasan


Ganga and Gowri are depicted as Lord Shiva’s consorts in Puranic mythology. This has been enumerated in Epic poems, Dance, Drama, Films etc.  Co-wives and the attendant rivalry, competition and fights is common knowledge. This trend gets extrapolated in the case of Ganga and Gowri too. In the show business, this gets depicted often as an unmanageable task for Lord Shiva, particularly in the narration of Dance, Drama and Films. We must bear in mind that Divine incumbents are not like mortals that are driven by sensory impulses. We should not forget that they are radiant forces that act in the spiritual world within, which can be perceived only by penance.

Our perception graduates from the physical to the spiritual only when the Divinity of Ganga – Gowri is understood.

Goddess Swarna Gowri is worshipped with gaiety on the auspicious third waxing day in Bhadrapada (the previous day of Ganesha Chathurthi). We are the children of the primordial Couple – Parvathi Parameshwara. Great Saints have experienced that nothing in this universe exist that is not pervaded by them. Thus prayers to Divine Mother Parvathi are auspicious.

Sri Adi Shankaracharya describes her beauty as ‘Champeya Gaurardha sharirakayai‘- her hue is like that of champa flowers. Her name Gowri derives from Gaura or white.  When she is out to destroy – she is Kali (Black), when she is offering education she is Shyamala (deep hue), while bestowing Sowmangalya – Sowbhagya – prosperity (auspicious presence – benevolence  – Prosperity), she appears as fair as a champa flower, at other times she is spotlessly clean like snow, known as Gowri; when she pervades the three worlds as a profuse shower of knowledge within – she is known as Ganga (flowing).

As the Great Lord manifests Himself as Bramha – Vishnu – Maheshwara for creation, sustenance and destruction,  his consort para – prakruthi, the divine mother takes upon herself various roles and responsibilities in various forms Saraswathi – Lakshmi - Parvathi to execute different activities.

Even now, the tradition exists, to obtain clay from the river bed of Ganga to prepare the idol of Gowri for worship. The epics depicts both Ganga and Gowri as daughters of King Himavaan. Ganges originates in Himalayas. According to the context of epics, Ganga is also known to spring up from - Lord Vishnu’s feet, emerge from the sacred pitcher of Brahma, daughter of Maharshi Jahnu, as Bhagirathi, the daughter of King Bhagiratha.

From a spiritual or taattvic view, Ganga, is the flow of brahma vidya personified. The origin or seat of brahma vidya is the abode of the Lord. From there she descends for the wellbeing of all. Himavaan, the personification of clusters of lofty sacred mountains and the hermitage of saints is the supreme lord’s representative. When she emerges from Maharshi Jahnu’s right ear – where Jnanis hear the sound of Pranava, she may rightly be called the daughter of a Maharshi. Ganga came down to earth from the crest of the lofty mountains due to the spiritual exertions of Yogi Bhagiratha – again an allegory to the yogic experience of Brahmanubhava at the crown permeating the entire body.  All these point to the fact that Ganga is the personification of the Supreme Knowledge flowing within a Jnani.

Adi Shankaracharya proclaimed “tribhuvana janani vyapinee jnanaganga” –Divine Mother who as Jnana ganga engulfs three worlds. Likewise, Gowri has been proclaimed as ‘Brahma vidya swaroopini’  -  embodiment of sacred knowledge. Both Ganga and Gowri as consorts of Lord Shiva are involved in propagation of the supreme knowledge embodied by Shiva.

Thus Ganga and Gowri are two embodiments of para – prakruthi. The core essence of both is Knowledge. Thus, the shastras recognize them as siblings as well. It is childish and travesty of truth to perceive Ganga and Gowri as squabbling co-wives. When the brahma Jnana flows downwards, it is Ganga and while engaged in sustenance and propagation of Nature, as per the wish of the Lord, she is Gowri.

On the auspicious occasion of Festival of Gowri Pooja let us worship them both with the remembrances of this sacred truth.


The Kannada version of this article can be viewed at AYVM blogs

Saturday, 1 December 2018

ತೀರ್ಥ-ಪ್ರಸಾದ (Tirtha-Prasada)

 ಲೇಖಕರು:  ತಾರೋಡಿಸುರೇಶ

ತೀರ್ಥವೆಂದರೆ ದೇವರ ಅಭಿಷೇಕದ ಪೂಜಾತೀರ್ಥವೆಂದೋ, ದೇವರತೀರ್ಥವೆಂದೋ ಸಹಜವಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ.  ಗಂಗಾ ಇತ್ಯಾದಿ ನದಿಗಳನ್ನೂ ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥ ಎಂದು ಸೇವಿಸುವುದುಂಟು.  ಹಾಗೆಯೇ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಸಾದ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. 


ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೊಬ್ಬರಿಸಕ್ಕರೆ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಅನ್ನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ದೇವರಿಗೆ ನಿವೇದನವಾದ ನಂತರ ಪ್ರಸಾದ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಅರ್ಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ಪುಷ್ಪವೂ ಪ್ರಸಾದವೇ.  ಒಂದು ದಶಕದ ಹಿಂದೆ ಗುರುಹಿರಿಯರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆಯುವಾಗಲೂ “ತೀರ್ಥರೂಪರಾದ” ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಸ್ವಾರಸ್ಯವೆಂದರೆ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳುವಾಗ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.  ಆದರೆ ಪೂಜೆಯಾದ ನಂತರ ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.  ಮೊದಲು ಕೇವಲ ನೀರು.  ಪೂಜಾನಂತರ ತೀರ್ಥ.  ಆದರೆ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲೂ H2O  ಆಮೇಲೂ H2O.  ಅದೇ ರೀತಿ ನಮಗೆ ಮೊದಲಿಗೂ ನಂತರದ್ದಕ್ಕೂ ಯಾವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೂ ತಿಳಿಯದು.

ತೀರ್ಥ ಎನ್ನುವುದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯ ಪದ.  ‘ತೃ’ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಇದು ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿದೆ.  ತರಣ, ತರತಿ- ದಾಟುವುದು, ದಾಟಿಸುವುದು ಎಂಬರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.  ಒಂದೆಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಗೆ ಯಾವುದು ದಾಟಿಸುವುದೋ ಅದು ತೀರ್ಥ.

ಆದರೆ ನಾವು ಹೋಗಬೇಕಾದ ಎಡೆಯಾದರೂ ಯಾವುದು?  ಇದಕ್ಕೆ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜ್ಞಾನದೆಡೆಗೂ, ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೂ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ಸಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರ.  ಲೋಕದ ಸುಖದಲ್ಲಿಯೇ ನಿಲ್ಲದೆ ಪರಮಾತ್ಮನೆಂಬ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕಿನ ಸುಖವನ್ನೂ ಪಡೆಯಬೇಕು.  ಏಕೆಂದರೆ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸುಖವು ಇಂದ್ರಿಯಕ್ಷೇತ್ರದ ಸುಖಕ್ಕಿಂತ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಪಾಲು ದೊಡ್ಡದು ಎಂದು ಅನುಭವಿಸಿದ ಮಹಾತ್ಮರು ಸಾರಿದ್ದಾರೆ.  ಅದಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಅಜ್ಞಾನದ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಜ್ಞಾನದೆಡೆಗೆ ಯಾವುದು ದಾಟಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ತೀರ್ಥ.

ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿರುವ ತೀರ್ಥತ್ವ ನಮಗೇಕೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ?  ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಸಹಜವೇ.  ಅದಕ್ಕೊಂದು ತರಬೇತಿ ಬೇಕು.  ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಬೇಕು.  ನಮ್ಮ ದೇಹಯಂತ್ರವು ಸುಟಿಯಾಗಿರಬೇಕು.  ಶೀತವಾಗಿದ್ದರೆ ಮೂಗು ವಾಸನೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾರದು.  ಜ್ವರ ಬಂದರೆ ನಾಲಗೆ ಸರಿಯಾದ ರುಚಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸದು.  ಹಾಗೆಯೇ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ದುಷ್ಟಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದರೆ ನೀರನ್ನು ತೀರ್ಥವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯಲಾರೆವು.  ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ತಕ್ಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ನಾವೂ ಅರಿಯಬಹುದು.  

ಆದರೆ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವರು ಶೋಧಿಸಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.  ಹಾಗೆಯೇ ತೀರ್ಥತ್ವವಿರುವ ಅನೇಕ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೂ ಶೋಧಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನೂ ತೀರ್ಥವೆಂದೇ ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.  ಅನೇಕ ನದೀನದಗಳು, ವೃಕ್ಷವನಸ್ಪತಿಗಳು, ಸಾಲಿಗ್ರಾಮಗಳೂ ತೀರ್ಥಗಳೇ.  ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನರಾದ ಗುರುಹಿರಿಯರೂ ತೀರ್ಥಸ್ವರೂಪರೇ. ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ತೀರ್ಥತ್ವವು ಬರುವುದು ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಂಕಲ್ಪ, ಸ್ಪರ್ಶ, ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದಲೇ.  ಇವರು ತಾವೂ ಅನುಭವಿಸಿ ಇತರರನ್ನೂ ದಾಟಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಆದ್ದರಿಂದಲೇ “ತೀರ್ಥೀ ಕುರ್ವಂತಿ ತೀರ್ಥಾನಿ”- ಜ್ಞಾನಿಗಳೇ ತೀರ್ಥವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ-ಎಂಬ ಮಾತು ಬರಲು ಕಾರಣ.
ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ “ಆತ್ಮೈವ ಸರ್ವ ತೀರ್ಥಾನಿ...,” ಎಂಬುದಾಗಿ ಭಗವಂತನೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ತೀರ್ಥ.  ಅವನ ಧರ್ಮ ಎಷ್ಟೆಷ್ಟು ತುಂಬಿದೆಯೋ ಅಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಉಳಿದವರೂ ತೀರ್ಥಸ್ವರೂಪರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸುವಾಗ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಭಗವದ್ಭಾವಕ್ಕೆ ಏರಿ ಅವನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯನ್ನು ತಾವು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮೇಲೆ ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಆಗ ಪದಾರ್ಥವು ಪ್ರಸಾದವಾಗುತ್ತದೆ.  ಅವು ಸೇವಿಸಿದ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿಯೂ ಭಗವಂತನೆಡೆಗೆ ಸಾಗಲು ಬೇಕಾದ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನೂ, ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಕ್ರಮೇಣ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.  ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ವತಃ ಆ ಧರ್ಮವಿರುತ್ತದೆ.  ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ, ತುಳಸಿ, ದೂರ್ವೆ ಇತ್ಯಾದಿ.  ತೀರ್ಥಪ್ರಸಾದಗಳೆರಡೂ ನಮ್ಮ ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ತಾರಣ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಈ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆ, ಭಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಯೋಜಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಬಳಸಿಕೊಂಡಾಗ ತೀರ್ಥಪ್ರಸಾದಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಮೂಲ ತೀರ್ಥವಾದ ಭಗವಂತನ ಮಡಿಲಿನವರೆಗೂ ದಾಟಿಸುತ್ತವೆ.

ಸೂಚನೆ: ಈ ಲೇಖನದ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ  

Sunday, 25 November 2018

Adhyatma: The essence of Bharata

Original Article: Prof K.S.Kannan,
English Translation: Smt Padmashree


Many people have likened life to a journey, haven't they?  Whence did we come? Whither are we headed? Do we know the answers to these questions?  We only know that we are here at present. We do not even know the answer to the question, "Who am I?"  In fact, a very famous shloka in Sanskrit asks,

kastvam koham kuta aayaatah?
kaa me jananii ko me taatah?

"Who are you? Who am I?  From where did I come? Who is my mother? And who is my father?" It then urges us to ponder the answers to these questions.  

Similarly, the Bhagavad Geetha says that the beginnings and ends of living beings are hidden; only what lies in the middle is visible.

"avyaktaadeeni bhootaani vyakta-madhyaani bhaarata | avyakta nidhanaanyeva..."

A journey can happen by foot; or by other vehicular means.  For the greatest part of days past, animals played an important part in helping people move from one place to another.  Bullock carts were used in villages; horse-drawn carriages were used in cities. Therefore, when speaking of the journey of the life, the metaphor of the chariot drawn by horses lent itself most eloquently to the seers of the Upanishats.

The Upanishad elaborates on this idea.  It asks - "What is the Ratha - this chariot? Who is the owner of the chariot - the Rathi - who travels in it to an appointed destination?  Who is the Saa-rathi, the charioteer who travels along with the Rathi? This Saarathi, the charioteer who holds the reins of the horses should be familiar with the route and the terrain of the journey.  By tightening and loosening the reins of the horses, the charioteer guides the horses to draw the chariot to the appointed place. What, then, are the horses? What are the reins? And which is that appointed place?"

The Kathopanishad answers these questions succinctly.  "I - the Atman - am the Rathi, the owner of the chariot.  The body is the chariot. The discerning mind - the Buddhi - is the Saarathi, the charioteer.  The mind is the rein which must control the sense organs that are represented by the horses."

"He who lacks Vijnana and whose mind is not Yukta, is burdened with unconstrained horses in the form of sense organs; just like a charioteer struggles with rebellious horses."

"He who has Vijnana and a mind that is Yukta has the sense organs under his control like obedient horses are to a charioteer."

So, what is this Vijnana that the Upanishad speaks of?  It means "a special Jnana; a special discernment." (Vi is special; Jnana is Knowledge; Knowing.)  And what exactly is a disciplined mind? In other words, a Yukta Manas? A mind in Yoga is Yukta. The words Yoga and Yukta derive from the same Sanskrit root verb called yuj, to join; to yoke together.  A mind that (without running berserk) is joined to the goal one must achieve is a Yukta Manas. The mind is then aligned with the end that one must achieve. Therefore, a person having that special discerning knowledge called Vijnana, along with a Yukta Manas is like a charioteer equipped with well-trained and obedient horses.

What will be effect of not possessing this Vijnana? The journey is fraught with danger!  Without discernment, the mind is unyoked from the goal. The Buddhi, the saa-rathi becomes unseated.  When the sense organs in the form of horses run amok, how will this unseated charioteer reign them in?  He will very likely be thrown off balance. Dragged around by the horses and the chariot, neither the charioteer nor the owner depending on the charioteer's steering skills will reach the destination.

What is the destination for the journey of life?  The Upanishad declares that the Abode of Vishnu - tad vishnoh paramam padam - is the goal.  That alone is the goal because having reached that highest realization, there is no retraction into the cycle of births and deaths called samsara. Obedient horses in the form of disciplined sense organs will lead us to the destination of ParamaPadam.  Ungovernable horses keep us going around in confused cycles of samsara.

What is samsara?  Samsara is sam-sarana - the act of going round and round in circles.  What's the loss, one may ask? Think of any ring road or beltway such as the Connaught Circus in Delhi.  It is a road system encircling the city; an expansive circular road system. Once on that road, it seems to us that we are moving forward.  It seems like there is pra-gati; the forward movement or progress. But really? Are we not reaching and leaving the same landmarks again and again?  We might even fancy ourselves that we are zooming ahead of everyone. Sadly, the undiscerning mind doesn't realize that we are only going dizzy on an unending, winding road! We travelers on that winding road of samsara must learn to exit and ascend to reach the true destination of ParamaPadam.

This example of a journey given in the Upanishad helps us understand who we are, where we are located and where we must reach. In other words, it is an ‘udaharana’.  The Sanskrit word udaaharana is made up of the parts ut - upwards and aaharana - lift. When Udaaharana is an apt example in the form of a simile or a metaphor, it helps to lift us from ignorance to knowing.  The Upanishad does this effortlessly by using the familiar metaphor of a journey and employing the familiar vocabulary of a chariot and a charioteer; horses and reins; wanderings and destination.

The Kannada version of this article can be viewed at AYVM blogs

Saturday, 24 November 2018

ಶಿಕ್ಷೆ (Shikshe)


ಲೇಖಕರು: ಕೆ.ಎಸ್.ರಾಜಗೋಪಾಲನ್

ಮಕ್ಕಳ ತಪ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದಲು, ತಂದೆತಾಯಿಯರು ಶಿಕ್ಷೆ ಕೊಡುವುದುಂಟು. ವಿದ್ಯಾಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ತಪ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದಲು, ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು/ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಶಿಕ್ಷೆಕೊಡುವುದುಂಟು.ಒಂದೇ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆಎಲ್ಲರಿಗೂ ಏಕಪ್ರಕಾರದ ಶಿಕ್ಷೆ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. “ಜಾಣನಿಗೆ ಮಾತಿನ ಪೆಟ್ಟು; ಕೋಣನಿಗೆದೊಣ್ಣೆಯ ಪೆಟ್ಟು” ಎಂಬ ಗಾದೆಯ ಮಾತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದದ್ದೇ.  ದಪ್ಪ ಚರ್ಮದ ಎಮ್ಮೆಗೆ ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದರಷ್ಟೇ ಯಾರೋತನ್ನನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅರಿವಿಗೆ ಬಂದೀತು; ಆದರೆ ಹಸುವಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಏಟೇಸಾಕಷ್ಟೆ!  ಹೀಗೆ ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ವಿಧಾನ, ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೊಂದಬಹುದು.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಆಗಬೇಕಾದದ್ದು, ಅಪರಾಧಿಯ  ಮನಃಪರಿವರ್ತನೆ. ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುವ ಎಷ್ಟೋ ಗ್ರಂಥಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ತಪ್ಪಿಗೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತರಹದಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುವಂತಹ ಮಾತುಗಳಿವೆ. ವಿಷಯದ ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗದವರಿಗೆ ಇದು ತಾರತಮ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಪೂರ್ವಗ್ರಹ ವಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸು ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳಿದ್ದರೆ, ಇಂದೂ ಆಶಿಕ್ಷಾ ವಿಧಾನಗಳ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರ್ಮ ತಿಳಿದೀತು.

ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ “ಶಿಕ್ಷ” ಎಂದರೆ “ತಿಳಿವಳಿಕೆಕೊಡುವುದು(to educate)”(√ಶಿಕ್ಷ – ವಿದ್ಯೋಪಾದಾನೇ). ಇಂತಹ ಶಿಕ್ಷೆಯು(ಶಿಕ್ಷಣವು) ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹವೇ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಂತಹ ಶಿಕ್ಷೆ, ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವನ ಮೇಲೆಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ; ಅಪರಾಧಿಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಇಂತಹ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಮಾಡದಂತೆ ಅರಿವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದು.

ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲೊಂದು ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಪ್ರಸಂಗ. ವಿಭೀಷಣನು, ತನ್ನ ಅಣ್ಣನಾದ ರಾವಣನನ್ನುತೊರೆದು ತನ್ನ ಆಪ್ತರೊಡನೆ ರಾಮನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಅಂತಹವನನ್ನು ತಮ್ಮೊಡನೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೋ ಬೇಡವೋ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ವಾನರರಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ರಾಮನು ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. “ರಾಜ್ಯದ ಆಸೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟುಬಂದ ವಿಭೀಷಣನನ್ನು ನಂಬಲಾಗದು” ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ವಾಲಿಗೆ ಎದುರಾಗಿನಿಂತಿದ್ದ ಸುಗ್ರೀವ! ಸುಗ್ರೀವನ ಈ ಮಾತಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ರಾಮನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನಗೆಯರಳುತ್ತದೆ. ರಾಮನು, “ಸುಗ್ರೀವ! ವಿಭೀಷಣನಿರಲಿ, ರಾವಣನೇನನ್ನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತನಾದರೂ ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ವಿಭೀಷಣನನ್ನುಕರೆ ತಾ” ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನಿಗೆ ರಾವಣನ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾದ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಪಕ್ಷರಾವಣನು ಈಗ ವಿವೇಕಿಯಾಗಿ, ತನ್ನ ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವನ್ನೂ ಪಡುವುದಾದಲ್ಲಿ, ಸಾತ್ತ್ವಿಕನಾಗಿಬಿಟ್ಟಿರುವ ಅವನಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೊಡುವ ಪ್ರಮೇಯವೇ ಇಲ್ಲಎಂಬುದು ರಾಮನ ಅಭಿಮತ. ರಾವಣಸತ್ತಾಗ, ಇಂತಹ ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗೆ ತಾನುಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕೆ ? ಎಂದು ವಿಭೀಷಣನೇ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ರಾಮ “ವಿಭೀಷಣ, ಇವನಿಗೆ ಇನ್ನು ಸಂಸ್ಕಾರಮಾಡು; ರಾವಣನು ನಿನಗೆ ಹೇಗೆ ಅಣ್ಣನೋನನಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಅವನು” ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಅಧರ್ಮ ನಾಶವಷ್ಟೇ ರಾಮನ ಉದ್ದೇಶ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ರಾವಣನಿಗೆ ವಧರೂಪವಾದ ಶಿಕ್ಷೆ.

ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಏರ್ಪಡದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಇತರರ ತಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸುವಾಗ, ಅವರಿಗೆ ಹೇಗೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಸಮಚಿತ್ತತೆಯಿಂದ ಆಲೋಚಿಸುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲೂ, ಶ್ರೀಕ್ರಷ್ಣನು ಮೊದಲು ದುರ್ಯೋಧನನ ಬಳಿ ಸಂಧಾನಕ್ಕೇಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನ, ಪಾಂಡವರಿಗೆ(=ಧರ್ಮಕ್ಕೆ) ಒಂದು ಸೂಜಿ ಮೊನೆಯಷ್ಟೂ ಜಾಗವನ್ನು ಕೊಡಲೊಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಔಷಧಿಗೆ ಬಗ್ಗಲಾರದ ವ್ಯಾಧಿಯನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ವೈದ್ಯನು ಪರಿಹರಿಸುವಂತೆ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು  ಕ್ರಮಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ತಪ್ಪು ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿಂದಷ್ಟೇ ಮನುಷ್ಯ ತಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸರಿಯಾದ ಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಪರಾಧಿಗೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಬಂದು, ಮನಸ್ಸು ತಿಳಿಯಾದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆಯು ಸಾರ್ಥಕವಾದೀತು. ಆಗ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಯು ರಕ್ಷೆಯೇಆಗುತ್ತದೆ.

ಸೂಚನೆ: ಈ ಲೇಖನದ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ

ಪರಂಜ್ಯೋತಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ- ದೀಪ (Paranjyotiya pratinidhi- deepa)

ಲೇಖಕರು: ತಾರೋಡಿಸುರೇಶ, ಬೆಂಗಳೂರು


ದೀಪ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ. ತಕ್ಷಣ ಕತ್ತಲೆ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆ  ಪ್ರಕಾಶವು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಜೀವಲೋಕವು ದೀಪವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತವೆ-ದಿವಾಭೀತ(ಗೂಬೆ)ದಂತಹ ಕೆಲವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ. 

ಅದರಲ್ಲೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೀಪಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವಷ್ಟು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇನ್ನಾವುದಕ್ಕೂ ನೀಡಿಲ್ಲ. ಭಾರತ ಎಂಬ ಹೆಸರೇ ಭಾ ಎಂದರೆ ಬೆಳಕು ರತ ಎಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ನಲಿಯುವವರು ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವ್ಯವಹಾರವೂ ದೀಪ ಬೆಳಗುವಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಆರಂಭ. ದೀಪವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ಅಮಂಗಲ ಎಂಬುದು ದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಮನೋಧರ್ಮ.
ನಾವು ಬೆಳಗುವ ದೀಪವು ಪರಮಾತ್ಮನ ಪ್ರತಿನಿಧಿ.  ಕಾರಣ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಜ್ಯೋತಿಅವನನ್ನು ಜ್ಯೋತಿರಿವ ಅಧೂಮಕಃ ಹೊಗೆಯಿಲ್ಲದ ಜ್ಯೋತಿ,ದೀಪವದ್ವೇದಸಾರಂ”,- ಹೃದಯಕಮಲದ ಮಧ್ಯೆ ವೇದಗಳ ಸಾರವಾಗಿರುವ ಜ್ಯೋತಿಯೊಂದು ಬೆಳಗುತ್ತಿದೆ-ಎಂದೆಲ್ಲ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅಂತಹ ಆತ್ಮದೀಪವು ನಿಧಿಯಾದರೆ ನಾವು ಬಾಹ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುವ ದೀಪವು ಅದರ ಪ್ರತಿನಿಧಿ.  ಆದರೆ ಹಾಗೆ  ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ ನಿಧಿಯ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರಬೇಕು. ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಿಯ ಲಕ್ಷಣ-ಧರ್ಮಗಳು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರಬೇಕು.
ದೀಪವು ಪರಮಾತ್ಮನಂತೆಯೇ ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶ. ಪರಮಾತ್ಮನು ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವಂತೆಯೇ ಹೊರದೀಪವೂ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತದೆ. ಪರಂಜ್ಯೋತಿಯ ಸಾದೃಶ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದುಅದರ ದರ್ಶನವು ಮೂಲದೀಪದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬಲ್ಲುದು. ಸಮಾಧಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವವನು ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ದೀಪದಂತೆ ನಿಶ್ಚಲನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಯೋಗವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪರಶಿವನನ್ನು ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿಯಾದ ಕಾಳಿದಾಸನು ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದಿರುವ ಎಡೆಯಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿರುವ ದೀಪದಂತೆಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆಯಿಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಪರಮಾತ್ಮ ದರ್ಶನ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದು ದೀಪದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿದರೆ ಅದು ಏಕರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಿಂದು ಮುಂದಿನ ದೀಪಗಳ ಪ್ರಕಾಶವು ಹೆಚ್ಚು- ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಿರವಾದ ಭಗವದ್ಧರ್ಮವನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಪರಮಾತ್ಮನು ಪರಮಸುಖದ ತವರುಮನೆ. ಅಂತೆಯೇ ದೀಪವೂ ಮಂಗಲಸ್ವರೂಪಿ. ಯಾವುದು ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಮಂಗಲ. ಇದು ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅನುಭವದ ಮಾತೂ ಹೌದು. ಜೊತೆಗೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಾಧನೆಯ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಪರಮಾತ್ಮಾನುಭವದ ಅನುಪಮವಾದ ಸುಖಕ್ಕೆ ದ್ವಾರವಾಗಬಲ್ಲದು.
ಪರಮಾತ್ಮನು ಜನನ ಮರಣಗಳ ಚಕ್ರದಿಂದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ. ದೀಪವು ಕೂಡ ತನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದ ತಮಸೋ ಮಾ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಮಯ ಎಂಬಂತೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಾಧನವಾಗಿಪರಮಾತ್ಮ ತತ್ವದತ್ತ ನಯನ ಮಾಡಿಸಿ ಹುಟ್ಟುಸಾವುಗಳ ಚಕ್ರದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಮೃತ್ಯುವಿನಾಶಿನೋ ದೀಪಃ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ನಮ್ಮನ್ನೇ ನಾವು ದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ದೀಪದರ್ಶನ. ಭೂಮಿಯ ನಕ್ಷೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಂತೆ ಇದು.ದೀಪದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ತಿಗಳು(ಬತ್ತಿ),ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ತುಪ್ಪಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ದೀಪಸ್ತಂಭವಿರುತ್ತದೆಯಷ್ಟೆ.ಇದೊಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ  ಋಷಿಗಳ ಯೋಜನೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಪರಮಾತ್ಮನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ ನಮ್ಮ ಸಮಗ್ರ ಜೀವನವನ್ನೂ  ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೀಪವು ಪರಮಾತ್ಮಜ್ಯೋತಿಯನ್ನೂಮೂರು ವರ್ತಿಗಳು ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕವಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ ಎಣ್ಣೆಯು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳ ಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕ. ಜೊತೆಗೆ ದೀಪವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ದೀಪಸ್ತಂಭವು ನಮ್ಮ ಮೇರುದಂಡವನ್ನು ಅಥವಾ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರವು  ಮೇರುದಂಡದೊಳಗೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಆತ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನೂಅದರ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ ಪರಂಜ್ಯೋತಿಯನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಯೋಗದೃಷ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಗೋಚರವಾಗುವ ಜೀವನದ ಒಳತತ್ವಗಳನ್ನೂಪದ್ಮಗಳನ್ನೂ, ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಜ್ಞಾಪಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಾರತಿಗಳನ್ನೂ ಋಷಿಗಳು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಇವುಗಳೆಲ್ಲದರ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಋಷಿಹೃದಯವೇಧಿಗಳಾದ ಮಹಾತ್ಮರಿಂದಲೇ ಅರಿಯಬೇಕು. ದೀಪರೂಪನಾದ ಪರಂಜ್ಯೋತಿಗೂ, ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ ದೀಪಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿ ಕೊಟ್ಟ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೂ ಕೋಟಿನಮನಗಳು.


ಸೂಚನೆ: ಈ ಲೇಖನದ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ

Sunday, 18 November 2018

Pitru paksha - yenu? yeke? Hege?

Original Article in Kannada By : Dr. Nagaraj Gundappa
English Translation By : Smt. Padmini

The 15 days of the waning phase of the lunar month of Bhadrapada is called Pitru Paksha and religious people of Maharshi Samskrithi perform rituals related to the Pitru Devathas. In this context, it will be interesting to know who are Pitru Devatas, why this period is called Pitru Paksha and why is it important to observe these rituals.

In the lunar calendar system of the Rishis, a lunar month of 30 days is sub-divided into two, each half known as a ‘Paksha’ (fortnight) based on the waxing (brightening) and waning (fading) of moon. The 15 day period starting on the day after a new moon (Amavaasya) and ending in full moon (Poornima) is known as “Shukla Paksha” (waxing phase) and the period starting on the day after full moon and ending in new moon is known as “Krishna Paksha” (waning phase). Pitrus’ are worshipped during Krishna Paksha of Bhadrapada month. The new moon day of the Bhadrapada month is a special day known as Mahalaya Amavaasya.



Why is this specific 15 day period known as Pitru Paksha and why is it so important ? There are two reasons – first, it is one among the Pancha maha yajnas and second, this specific period in a year is important.

First, what are Pancha Maha Yajnas?

In the Maharshi Samskruthi, there are many ways of worshipping Bhagawan and they can broadly be classified as direct and indirect. In the indirect method of worshipping, the channels through which Bhagawan’s grace reaches us are worshipped thus indirectly pleasing Bhagawan as a consequence. Pancha Maha Yajna literally means five great homages and ought to be performed daily by every human being, more specifically by Grihasthas. What are these five great Yajnas? They are Deva yajna (worship of Devathas ), Pitru yajna (worship of ancestors ), Rshi yajna (worship of Sages), Manushya yagnya (homage to fellow humans), Bhoota yagnya  (homage to birds and animals). To lead a fruitful life, every person needs nurturing and cooperation from various sources, throughout life and this nurturing reaches a person through Bhagawan's grace. An infant sucks milk from its mother’s breasts based on its own urge, with no one having to teach. Similarly it learns to see, walk and talk on its own. This natural tendency of the child responsible for its survival and growth is a grace of Bhagawan. While listening to people around can aid in a child’s development of speech, the process of learning is driven from inside. These natural tendencies and urges are created inside a person through powers called Devathas, who are channels that bring Bhagawan’s grace to us throughout life. Generalising, all our activities involving sense organs and mind are happening based on some inner urge created by Devathas, the powers residing inside us and expressing gratitude to the Devathas in multiple forms is called the Deva Yajna. 

While a person’s inner functioning happens through the grace of Devathas, other inner and outer nurturing happens through Pitru Devatas. Every child is born and nurtured through parents and parenthood is bestowed to the parents by the grace of Pitru Devatas residing inside them. Thus Pitru Devatas nurture a person indirectly in the form of power residing inside and directly through living parents. Expressing gratitude to the parents, ancestors and the Pitru Devatas is called the Pitru yajna. Thirdly, every person needs to develop a self awareness and worldly knowledge to lead a successful life and Rshis are responsible for bestowing this knowledge to us. Expressing gratitude to the Rishis is Brahma yajna. Fourthly, co-operation of fellow human beings plays a key role in a persons’s normal life. For instance, our basic survival need, namely food involves hard work of so many categories of people. The farmer who tills the land, the equipment manufacturer who manufactures the farming equipments, the person who supplies seeds and fertilisers, the labourers who harvest the crop, those who refine the crop to bring it to edible form, the merchants who bring it to our door step, those who cook the raw material, the manufacturers and suppliers of the utensils and heating devices and so many others play a role in each ounce of food that we consume. So is the case with our dwelling, clothes, education, entertainment, earning etc. with everything having an underlying chain of people whose effort plays a role.Thus expressing gratitude to fellow human beings is the fourth form of Yajna and this is done through offering food to at least one person outside family, typically a guest (Athithi - one who comes uninvited). This fourth form is called Manushya yajna. In a like manner birds and animals too contribute to our welfare in many ways. Offering food to birds and animals in the surrounding is called Bhoota Yajna and is the fifth form. Thus the rituals performed in the Pitru Paksha are important because they are a form of Pitru yajna, one of the five great Yajnas ought to be performed by every person. 

Having seen as to why the worship of Pitrus are important, what deserves our attention next is the importance of the timing. 

Different times of day and days of the year support different tendencies in us and aid a specific type of activity. For instance, day time induces activity while night time induces sleep and twilight period induces a meditative tendency. Accordingly, if we keep our worldly activities during day time, sleep during night and meditation or other forms of divine worship during dawn and twilight, our effectiveness will be maximum. In a similar manner, the Rishis have identified that on some specific days in a year, the grace of specific Devatas flow abundantly. Such days are named after the deity whose grace flows abundantly that day such as Rama navami, Ganesha chaturthi, Krishna ashtami etc. These days are called Parva or festivals and it is advisable to spend time for a special worship of these deities during these festivals. In this manner, the Rishis have identified that the grace of the Pitrus flow abundantly during the Pitru Paksha and the entire fortnight is dedicated to the worship of Pitrus. Thus the name Pitru paksha. The Pitru deities shower their special blessings and Pitru yajna fetches great rewards when performed during this 15 day interval.

How is Pitru yagnya performed? What is the significance of observing it in Pitru paksha?

Respecting and taking good care of parents when they are alive and performing their annual ceremony as well as offering TarpaNa (ablution, an offering of black sesame seeds and water), on specific days is called Pitru yajna. The annual ceremony (Shraaddhaa) of the departed person, is performed on the same Tithi (lunar phase in that specific month) every year, while TarpaNa is offered every month, on every Amavaasya and Sankramana ( a solar event – representing movement of sun  from one zodiac constellation to the next) days. It is imperative for people of all varna and class to observe these rituals of Shraaddha and Tarpana in the manner prescribed to them by the Rishis. Shraaddhaa and Tarpana when performed during Pitru paksha acquires special significance. Some people perform Shradhdha every day during the Pitru paksha, while those who can’t afford to do it every day perform the special Shradhdha and TarpaNa on any one day during the 15 day period and offer food.

How is Mahalaya  TarpaNa special?

While on every Amavaasya day, TarpaNa is offered only to 3 generations of maternal and paternal ancestors, on the Mahalaya Amavaasya day, TarpaNa is offerred to a large set of people who have departed. Those who receive TarpaNa during this period are called ‘KaaruNya Pitrus’ and their list includes relatives, teachers, best friends besides our own fore fathers. Thus, Pitru Paksha is a great occasion to serve a vast number of people in their after life and hence take steps towards our own salvation too! Pranams to the Rishis who responsible for installing this practice in our Samskrithi and to Sriranga Mahaguru and his elder disciples because of whose grace, we are today comprehending and practicing these rituals.

The Kannada version of this article can be viewed at AYVM blogs